WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY SZKOLNE

CHEMIA, ZAKRES rozszerzony

KLASA G2c (po gimnazjum)

rok szk. 2020/2021

 

1. Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych

Ocena dopuszczająca

[1]

 

Ocena dostateczna

[1 + 2]

 

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Ocena celująca

[1 + 2 + 3 + 4 + 5]

Uczeń:

-       wymienia nazwy szkła i sprzętu laboratoryjnego

-       zna i stosuje zasady BHP obowiązujące
w pracowni chemicznej

-       wymienia nauki zaliczane do nauk przyrodniczych

-       definiuje pojęcia: atom, elektron, proton, neutron, nukleony, elektrony walencyjne

-       oblicza liczbę protonów, elektronów
i neutronów w atomie danego pierwiastka chemicznego na podstawie zapisu

-       definiuje pojęcia: masa atomowa, liczba atomowa, liczba masowa,  jednostka masy atomowej, masa cząsteczkowa

-       podaje masy atomowe i liczby atomowe pierwiastków chemicznych, korzystając
z układu okresowego

-       oblicza masy cząsteczkowe prostych związków chemicznych, np. MgO, CO2

-       definiuje pojęcia dotyczące współczesnego modelu budowy atomu: orbital atomowy, liczby kwantowe (n, l, m, ms), stan energetyczny, stan kwantowy, elektrony sparowane

-       wyjaśnia, co to są izotopy pierwiastków chemicznych na przykładzie atomu wodoru

-       omawia budowę współczesnego modelu atomu

-       definiuje pojęcie pierwiastek chemiczny

-       podaje treść prawa okresowości

-       omawia budowę układu okresowego pierwiastków chemicznych (podział na grupy, okresy i bloki konfiguracyjne)

-       wskazuje w układzie okresowym pierwiastki chemiczne należące do bloku s, p, d oraz f

-       określa podstawowe właściwości pierwiastka chemicznego na podstawie znajomości jego położenia w układzie okresowym

-                 wskazuje w układzie okresowym pierwiastki chemiczne zaliczane do niemetali i metali

Uczeń:

-       wyjaśnia przeznaczenie podstawowego szkła
 i sprzętu laboratoryjnego

-       bezpiecznie posługuje się podstawowym sprzętem laboratoryjnym i odczynnikami chemicznymi

-       wyjaśnia, dlaczego chemia należy do nauk przyrodniczych

-       wykonuje proste obliczenia związane
z pojęciami: masa atomowa, masa cząsteczkowa, liczba atomowa, liczba masowa, jednostka masy atomowej

-       podaje treść zasady nieoznaczoności Heisenberga, reguły Hunda oraz zakazu Pauliego

-       opisuje typy orbitali atomowych i rysuje ich kształty

-       zapisuje konfiguracje elektronowe atomów pierwiastków chemicznych o liczbie atomowej
Z od
1 do 10

-       definiuje pojęcia: promieniotwórczość, okres półtrwania

-       wymienia zastosowania izotopów pierwiastków promieniotwórczych

-       przedstawia ewolucję poglądów na temat budowy materii od starożytności do czasów współczesnych

-       wyjaśnia budowę współczesnego układu okresowego pierwiastków chemicznych, uwzględniając podział na bloki s, p, d oraz f

-       wyjaśnia, co stanowi podstawę budowy współczesnego układu okresowego pierwiastków chemicznych (konfiguracja elektronowa wyznaczająca podział na bloki s, p, d oraz f)

-       wyjaśnia, podając przykłady, jakich informacji na temat pierwiastka chemicznego dostarcza znajomość jego położenia w układzie okresowym

Uczeń:

-       wyjaśnia, czym zajmuje się chemia nieorganiczna i organiczna

-       wyjaśnia, od czego zależy ładunek jądra atomowego i dlaczego atom jest elektrycznie obojętny

-       wykonuje obliczenia związane z pojęciami: masa atomowa, masa cząsteczkowa, liczba atomowa, liczba masowa, jednostka masy atomowej (o większym stopniu trudności)

-       zapisuje konfiguracje elektronowe atomów pierwiastków chemicznych o liczbach atomowych Z od 1 do 36 oraz jonów
o podanym ładunku, za pomocą symboli podpowłok elektronowych s, p, d, f (zapis konfiguracji pełny i skrócony) lub schematu klatkowego, korzystając z reguły Hunda
i zakazu Pauliego

-       określa stan kwantowy elektronów w atomie za pomocą czterech liczb kwantowych, korzystając z praw mechaniki kwantowej

-       oblicza masę atomową pierwiastka chemicznego o znanym składzie izotopowym

-       oblicza procentową zawartość izotopów
w pierwiastku chemicznym

-       wymienia nazwiska uczonych, którzy
w największym stopniu przyczynili się do zmiany poglądów na budowę materii

-       wyjaśnia sposób klasyfikacji pierwiastków chemicznych w XIX w.

-       omawia kryterium klasyfikacji pierwiastków chemicznych zastosowane przez Dmitrija I. Mendelejewa

-       analizuje zmienność charakteru chemicznego pierwiastków grup głównych zależnie od ich położenia w układzie okresowym

-       wykazuje zależność między położeniem pierwiastka chemicznego w danej grupie
i bloku energetycznym a konfiguracją elektronową powłoki walencyjnej

Uczeń:

-       wykonuje obliczenia z zastosowaniem pojęć ładunek i masa

-       wyjaśnia, co to są siły jądrowe i jaki mają wpływ na stabilność jądra

-       wyjaśnia, na czym polega dualizm korpuskularno-falowy

-       zapisuje konfiguracje elektronowe atomów pierwiastków chemicznych o liczbach atomowych Z od 1 do 36 oraz jonów wybranych pierwiastków chemicznych, za pomocą liczb kwantowych

-       wyjaśnia, dlaczego zwykle masa atomowa pierwiastka chemicznego nie jest liczbą całkowitą

-       wyznacza masę izotopu promieniotwórczego na podstawie okresu półtrwania

-       analizuje zmiany masy izotopu promieniotwórczego w zależności od czasu

-       porównuje układ okresowy pierwiastków chemicznych opracowany przez Mendelejewa (XIX w.) ze współczesną wersją

-       uzasadnia przynależność pierwiastków chemicznych do poszczególnych bloków energetycznych

-       uzasadnia, dlaczego lantanowce znajdują się w grupie 3. i okresie 6., a aktynowce w grupie 3. i okresie 7.

-       wymienia nazwy systematyczne superciężkich pierwiastków chemicznych o liczbie atomowej większej od 100

Uczeń:

-       rozwiązuje zadania o wyższym stopniu trudności,

-       wyjaśnia, na czym polega zjawisko promieniotwórczości naturalnej i sztucznej,

-       określa rodzaje i właściwości promieniowania α, β, γ,

-       podaje przykłady naturalnych przemian jądrowych,

-       wyjaśnia pojęcie szereg promieniotwórczy,

-       wyjaśnia przebieg kontrolowanej i niekontrolowanej reakcji łańcuchowej,

-       zapisuje przykładowe równania reakcji jądrowych stosując regułę przesunięć Soddy'ego-Fajansa,

-       analizuje zasadę działania reaktora jądrowego i bomby atomowej,

-       podaje przykłady praktycznego wykorzystania zjawiska promieniotwórczości i ocenia związane z tym zagrożenia.

 

 

2. Wiązania chemiczne

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Ocena celująca

[1+2+3+4+5]

Uczeń:

-       definiuje pojęcie elektroujemność

-       wymienia nazwy pierwiastków elektrododatnich i elektroujemnych, korzystając z tabeli elektroujemności

-       wymienia przykłady cząsteczek pierwiastków chemicznych (np. O2, H2) i związków chemicznych (np. H2O, HCl)

-       definiuje pojęcia: wiązanie chemiczne, wartościowość, polaryzacja wiązania, dipol

-       wymienia i charakteryzuje rodzaje wiązań chemicznych (jonowe, kowalencyjne, kowalencyjne spolaryzowane)

-       podaje zależność między różnicą elektroujemności w cząsteczce
a rodzajem wiązania

-       wymienia przykłady cząsteczek, w których występuje wiązanie jonowe, kowalencyjne
i kowalencyjne spolaryzowane

-       definiuje pojęcia: orbital molekularny (cząsteczkowy), wiązanie σ, wiązanie π, wiązanie metaliczne, wiązanie wodorowe, wiązanie koordynacyjne, donor pary elektronowej, akceptor pary elektronowej

-       opisuje budowę wewnętrzną metali

-       definiuje pojęcie hybrydyzacja orbitali atomowych

-       podaje, od czego zależy kształt cząsteczki (rodzaj hybrydyzacji)

Uczeń:

-       omawia zmienność elektroujemności pierwiastków chemicznych w układzie okresowym

-       wyjaśnia regułę dubletu elektronowego
i oktetu elektronowego

-       przewiduje na podstawie różnicy elektroujemności pierwiastków chemicznych rodzaj wiązania chemicznego

-       wyjaśnia sposób powstawania wiązań kowalencyjnych, kowalencyjnych spolaryzowanych, jonowych i metalicznych

-       wymienia przykłady i określa właściwości substancji, w których występują wiązania metaliczne, wodorowe, kowalencyjne, jonowe

-       wyjaśnia właściwości metali na podstawie znajomości natury wiązania metalicznego

-       wyjaśnia różnicę miedzy orbitalem atomowym a orbitalem cząsteczkowym (molekularnym)

-       wyjaśnia pojęcia: stan podstawowy atomu, stan wzbudzony atomu

-       podaje warunek wystąpienia hybrydyzacji orbitali atomowych

-       przedstawia przykład przestrzennego rozmieszczenia wiązań w cząsteczkach
(np. CH4, BF3)

-       definiuje pojęcia: atom centralny, ligand, liczba koordynacyjna

Uczeń:

-       analizuje zmienność elektroujemności
i charakteru chemicznego pierwiastków chemicznych w układzie okresowym

-       zapisuje wzory elektronowe (wzory kropkowe) i kreskowe cząsteczek, w których występują wiązania kowalencyjne, jonowe oraz koordynacyjne

-       wyjaśnia, dlaczego wiązanie koordynacyjne nazywane jest też wiązaniem donorowo-
-akceptorowym

-       wyjaśnia pojęcie energia jonizacji

-       omawia sposób w jaki atomy pierwiastków chemicznych bloku s i p osiągają trwałe konfiguracje elektronowe (tworzenie jonów)

-       charakteryzuje wiązanie metaliczne
i wodorowe oraz podaje przykłady ich powstawania

-       zapisuje równania reakcji powstawania jonów i tworzenia wiązania jonowego

-       przedstawia graficznie tworzenie się wiązań typu σ i π

-       określa wpływ wiązania wodorowego na nietypowe właściwości wody

-       wyjaśnia pojęcie siły van der Waalsa

-       porównuje właściwości substancji jonowych, cząsteczkowych, kowalencyjnych, metalicznych oraz substancji o wiązaniach wodorowych

-       opisuje typy hybrydyzacji orbitali atomowych (sp, sp2, sp3)

Uczeń:

-       wyjaśnia zależność między długością wiązania a jego energią

-       porównuje wiązanie koordynacyjne
z wiązaniem kowalencyjnym

-       proponuje wzory elektronowe (wzory kropkowe) i kreskowe dla cząsteczek lub jonów, w których występują wiązania koordynacyjne

-       określa typ wiązań (σ i π)
w prostych cząsteczkach
(np. CO2, N2)

-       określa rodzaje oddziaływań między atomami a cząsteczkami na podstawie wzoru chemicznego lub informacji o oddziaływaniu

-       analizuje mechanizm przewodzenia prądu elektrycznego przez metale i stopione sole

-       wyjaśnia wpływ rodzaju wiązania na właściwości fizyczne substancji

-       przewiduje typ hybrydyzacji
w cząsteczkach
(np. CH4, BF3)

-       udowadnia zależność między typem hybrydyzacji a kształtem cząsteczki

-       określa wpływ wolnych par elektronowych
na geometrię cząsteczki

Uczeń:

-       rozwiązuje zadania o wyższym stopniu trudności,

-       wyjaśnia, na czym polega hybrydyzacja w cząsteczkach węglowodorów nienasyconych,

-       oblicza liczbę przestrzenną i na podstawie jej wartości określa typ hybrydyzacji oraz możliwy kształt cząsteczek lub jonów.

 

 

3. Systematyka związków nieorganicznych

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Ocena celująca

[1 + 2 + 3 + 4 + 5]

Uczeń:

-       definiuje pojęcia zjawisko fizyczne i reakcja chemiczna

-       wymienia przykłady zjawisk fizycznych
i reakcji chemicznych znanych z życia codziennego

-       definiuje pojęcia: równanie reakcji chemicznej, substraty, produkty, reakcja syntezy, reakcja analizy, reakcja wymiany

-       zapisuje równania prostych reakcji chemicznych (reakcji syntezy, analizy
i wymiany)

-       podaje treść prawa zachowania masy i prawa stałości składu związku chemicznego

-       interpretuje równania reakcji chemicznych w aspekcie jakościowym i ilościowym

-       definiuje pojęcia tlenki i nadtlenki

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne wybranych tlenków metali i niemetali

-       zapisuje równanie reakcji otrzymywania tlenków co najmniej jednym sposobem

-       ustala doświadczalnie charakter chemiczny danego tlenku

-       definiuje pojęcia: tlenki kwasowe, tlenki zasadowe, tlenki obojętne

-       definiuje pojęcia wodorotlenki i zasady

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne wybranych wodorotlenków

-       wyjaśnia różnicę między zasadą
a wodorotlenkiem

-       zapisuje równanie reakcji otrzymywania wybranej zasady

-       definiuje pojęcia: amfoteryczność, tlenki amfoteryczne, wodorotlenki amfoteryczne

-       zapisuje wzory i nazwy wybranych tlenków
i wodorotlenków amfoterycznych

-       definiuje pojęcia: kwasy, moc kwasu

-       wymienia sposoby klasyfikacji kwasów
(ze względu na ich skład, moc i właściwości utleniające)

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne kwasów

-       zapisuje równania reakcji otrzymywania kwasów

-       definiuje pojęcie sole

-       wymienia rodzaje soli

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne prostych soli

-       przeprowadza doświadczenie chemiczne mające na celu otrzymanie wybranej soli
w reakcji zobojętniania oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       wymienia przykłady soli występujących
w przyrodzie, określa ich właściwości
i zastosowania

-       definiuje pojęcia: wodorki, azotki, węgliki

Uczeń:

-       wymienia różnice między zjawiskiem fizycznym a reakcją chemiczną

-       przeprowadza doświadczenie chemiczne mające na celu otrzymanie prostego związku chemicznego (np. FeS), zapisuje równanie przeprowadzonej reakcji chemicznej, określa jej typ oraz wskazuje substraty i produkty

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne tlenków

-       zapisuje równianie reakcji otrzymywania tlenków pierwiastków chemicznych o liczbie atomowej Z od 1 do 30

-       opisuje budowę tlenków

-       dokonuje podziału tlenków na kwasowe, zasadowe, obojętne i amfoteryczne

-       zapisuje równania reakcji chemicznych tlenków kwasowych i zasadowych z wodą

-       wymienia przykłady zastosowania tlenków

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne wodorotlenków

-       opisuje budowę wodorotlenków

-       zapisuje równania reakcji otrzymywania zasad

-       wyjaśnia pojęcia: amfoteryczność, tlenki amfoteryczne, wodorotlenki amfoteryczne

-       zapisuje równania reakcji chemicznych wybranych tlenków i wodorotlenków z kwasami i zasadami

-       wymienia przykłady zastosowania wodorotlenków

-       wymienia przykłady tlenków kwasowych, zasadowych, obojętnych i amfoterycznych

-       opisuje budowę kwasów

-       dokonuje podziału podanych kwasów na tlenowe i beztlenowe

-       wymienia metody otrzymywania kwasów
i zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       wymienia przykłady zastosowania kwasów

-       opisuje budowę soli

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne soli

-       wyjaśnia pojęcia wodorosole i hydroksosole

-       zapisuje równania reakcji otrzymywania wybranej soli trzema sposobami

-       odszukuje informacje na temat występowania soli w przyrodzie

-       wymienia zastosowania soli w przemyśle
i życiu codziennym

Uczeń:

-       wskazuje zjawiska fizyczne i reakcje chemiczne wśród podanych przemian

-       określa typ reakcji chemicznej na podstawie jej przebiegu

-       stosuje prawo zachowania masy i prawo stałości składu związku chemicznego

-       podaje przykłady nadtlenków i ich wzory sumaryczne

-       wymienia kryteria podziału tlenków i na tej podstawie dokonuje ich klasyfikacji

-       dokonuje podziału tlenków na kwasowe, zasadowe, obojętne i amfoteryczne oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych z kwasami i zasadami

-       wskazuje w układzie okresowym pierwiastki chemiczne, które mogą tworzyć tlenki
i wodorotlenki amfoteryczne

-       projektuje doświadczenie chemiczne Badanie zachowania tlenku glinu wobec zasady i kwasu oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych, w postaci cząsteczkowej i jonowej

-       wymienia metody otrzymywania tlenków, wodorotlenków i kwasów oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       projektuje doświadczenie Reakcja tlenku fosforu(V) z wodą i zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       omawia typowe właściwości chemiczne kwasów (zachowanie wobec metali, tlenków metali, wodorotlenków i soli kwasów
o mniejszej mocy) oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       podaje nazwy kwasów nieorganicznych na podstawie ich wzorów chemicznych

-       zapisuje równania reakcji chemicznych ilustrujące utleniające właściwości wybranych kwasów

-       wymienia metody otrzymywania soli

-       zapisuje równania reakcji otrzymywania wybranej soli co najmniej pięcioma sposobami

-       podaje nazwy i zapisuje wzory sumaryczne wybranych wodorosoli i hydroksosoli

-       odszukuje informacje na temat występowania w przyrodzie tlenków i wodorotlenków, podaje ich wzory i nazwy systematyczne oraz zastosowania

-       opisuje budowę, właściwości oraz zastosowania wodorków, węglików i azotków

Uczeń:

-       projektuje doświadczenie chemiczne Badanie charakteru chemicznego tlenków metali i niemetali oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Badanie działania zasady i kwasu na tlenki oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       przewiduje charakter chemiczny tlenków wybranych pierwiastków i zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       określa charakter chemiczny tlenków pierwiastków chemicznych o liczbie atomowej Z od 1 do 30 na podstawie ich zachowania wobec wody, kwasu i zasady; zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       określa różnice w budowie cząsteczek tlenków i nadtlenków

-       projektuje doświadczenie chemiczne Otrzymywanie wodorotlenku żelaza(III) oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       projektuje i przeprowadza doświadczenia chemiczne, w których wyniku można otrzymać różnymi metodami wodorotlenki trudno rozpuszczalne w wodzie; zapisuje odpowiednie równanania reakcji chemicznych

-       przewiduje wzór oraz charakter chemiczny tlenku, znając produkty reakcji chemicznej tego tlenku z wodorotlenkiem sodu i kwasem chlorowodorowym

-       analizuje właściwości pierwiastków chemicznych pod względem możliwości tworzenia tlenków i wodorotlenków amfoterycznych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Porównanie aktywności chemicznej metali oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       określa różnice w budowie cząsteczek soli obojętnych, hydroksosoli i wodorosoli oraz podaje przykłady tych związków chemicznych

-       określa różnice w budowie cząsteczek soli obojętnych, prostych, podwójnych
i uwodnionych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Ogrzewanie siarczanu(VI) miedzi(II)woda(1/5) oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       ustala nazwy różnych soli na podstawie ich wzorów chemicznych

-       ustala wzory soli na podstawie ich nazw

-       proponuje metody, którymi można otrzymać wybraną sól i zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       ocenia, które z poznanych związków chemicznych mają istotne znaczenie
w przemyśle i gospodarce

-       określa typ wiązania chemicznego występującego w azotkach

-       zapisuje równania reakcji chemicznych,
w których wodorki, węgliki i azotki występują jako substraty

Uczeń:

-       rozwiązuje zadania o wyższym stopniu trudności,

-       przygotowuje i prezentuje prace projektowe oraz zadania testowe z systematyki związków nieorganicznych, z uwzględnieniem ich właściwości oraz wykorzystaniem wiadomości z zakresu podstawowego chemii.

 

       

 

4. Stechiometria

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Ocena celująca

[1 + 2 + 3 + 4 + 5]

Uczeń:

-       definiuje pojęcia mol i masa molowa

-       wykonuje bardzo proste obliczenia związane
z pojęciami mol i masa molowa

-       podaje treść prawa Avogadra

-       wykonuje proste obliczenia stechiometryczne związane z pojęciem masy molowej
(z zachowaniem stechiometrycznych ilości substratów i produktów reakcji chemicznej)

Uczeń:

-       wyjaśnia pojęcie objętość molowa gazów

-       wykonuje proste obliczenia związane z pojęciami: mol, masa molowa, objętość molowa gazów w warunkach normalnych

-       interpretuje równania reakcji chemicznych na sposób cząsteczkowy, molowy, ilościowo
w masach molowych, ilościowo
w objętościach molowych (gazy)
oraz ilościowo w liczbach cząsteczek

-       wyjaśnia, na czym polegają obliczenia stechiometryczne

-       wykonuje proste obliczenia stechiometryczne związane z masą molową oraz objętością molową substratów i produktów reakcji chemicznej

Uczeń:

-       wyjaśnia pojęcia liczba Avogadra i stała Avogadra

-       wykonuje obliczenia związane z pojęciami: mol, masa molowa, objętość molowa gazów, liczba Avogadra (o większym stopniu trudności)

-       wyjaśnia pojęcie wydajność reakcji chemicznej

-       oblicza skład procentowy związków chemicznych

-       wyjaśnia różnicę między wzorem elementarnym (empirycznym) a wzorem rzeczywistym związku chemicznego

-       rozwiązuje proste zadania związane
z ustaleniem wzorów elementarnych
i rzeczywistych związków chemicznych

Uczeń:

-       porównuje gęstości różnych gazów na podstawie znajomości ich mas molowych

-       wykonuje obliczenia stechiometryczne dotyczące mas molowych, objętości molowych, liczby cząsteczek oraz niestechiometrycznych ilości substratów
i produktów (o znacznym stopniu trudności)

-       wykonuje obliczenia związane
z wydajnością reakcji chemicznych

-       wykonuje obliczenia umożliwiające określenie wzorów elementarnych
i rzeczywistych związków chemicznych
(o znacznym stopniu trudności)

Uczeń:

-       rozwiązuje zadania o wyższym stopniu trudności,

-       wyjaśnia różnicę między gazem doskonałym a gazem rzeczywistym,

-       stosuje równanie Clapeyrona do obliczenia objętości lub liczby moli gazu w dowolnych warunkach ciśnienia i temperatury,

-       wykonuje obliczenia stechiometryczne z zastosowaniem równania Clapeyrona.

 

       

 

 

 

 

5. Reakcje utleniania-redukcji. Elektrochemia

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Ocena celująca

[1 + 2 + 3 + 4 + 5]

Uczeń:

-       definiuje pojęcie stopień utlenienia pierwiastka chemicznego

-       wymienia reguły obliczania stopni utlenienia pierwiastków w związkach chemicznych

-       określa stopnie utlenienia pierwiastków
w cząsteczkach prostych związków chemicznych

-       definiuje pojęcia: reakcja utleniania-redukcji (redoks), utleniacz, reduktor, utlenianie, redukcja

-       zapisuje proste schematy bilansu elektronowego

-       wskazuje w prostych reakcjach redoks utleniacz, reduktor, proces utleniania i proces redukcji

-       wymienia najważniejsze reduktory stosowane w przemyśle

Uczeń:

-       oblicza zgodnie z regułami stopnie utlenienia pierwiastków w cząsteczkach związków nieorganicznych, organicznych oraz jonowych

-       wymienia przykłady reakcji redoks oraz wskazuje w nich utleniacz, reduktor, proces utleniania i proces redukcji

-       dobiera współczynniki stechiometryczne metodą bilansu elektronowego w prostych równaniach reakcji redoks

-       wyjaśnia, na czym polega otrzymywanie metali z rud z zastosowaniem reakcji redoks

-       wyjaśnia pojęcia szereg aktywności metali
i reakcja dysproporcjonowania

Uczeń:

-       przewiduje typowe stopnie utlenienia pierwiastków chemicznych na podstawie konfiguracji elektronowej ich atomów

-       analizuje równania reakcji chemicznych
i określa, które z nich są reakcjami redoks

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja magnezu z chlorkiem żelaza(III) oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej
i podaje jego interpretację elektronową

-       dobiera współczynniki stechiometryczne metodą bilansu elektronowego w równaniach reakcji redoks, w tym w reakcjach dysproporcjonowania

-       określa, które pierwiastki chemiczne w stanie wolnym lub w związkach chemicznych mogą być utleniaczami, a które reduktorami

-       wymienia zastosowania reakcji redoks
w przemyśle i w procesach biochemicznych

Uczeń:

-       określa stopnie utlenienia pierwiastków chemicznych w cząsteczkach i jonach złożonych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja miedzi z azotanem(V) srebra(I)

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja miedzi ze stężonym roztworem kwasu azotowego(V)

-       zapisuje równania reakcji miedzi
z azotanem(V) srebra(I) oraz stężonym roztworem kwasu azotowego(V) i metodą bilansu elektronowego dobiera współczynniki stechiometryczne w obydwu reakcjach chemicznych

-       analizuje szereg aktywności metali
i przewiduje przebieg reakcji chemicznych różnych metali z
wodą, kwasami i solami

Uczeń:

-       rozwiązuje zadania o wyższym stopniu trudności,

-   wyjaśnia pojęcie ogniwo galwaniczne i podaje zasadę jego działania,

-   opisuje budowę i zasadę działania ogniwa Daniella,

-   zapisuje równania reakcji chemicznych zachodzących w ogniwie Daniella,

-   wyjaśnia pojęcie półogniwo,

-   wyjaśnia pojęcie siła elektromotoryczna ogniwa (SEM),

-   oblicza siłę elektromotoryczną dowolnego ogniwa, korzystając z szeregu napięciowego metali,

-   wyjaśnia pojęcie normalna elektroda wodorowa,

-   definiuje pojęcia potencjał standardowy półogniwa i szereg elektrochemiczny metali,

-   omawia proces korozji chemicznej oraz korozji elektrochemicznej metali,

-   wymienia metody zabezpieczenia metali przed korozją,

-   omawia proces elektrolizy wodnych roztworów elektrolitów i stopionych soli,

-   zapisuje równania reakcji elektrodowych dla roztworów wodnych i stopionych soli,

-   wyjaśnia różnicę między przebiegiem procesów elektrodowych w ogniwach i podczas elektrolizy.

 

 

 

6. Roztwory

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Ocena celująca

[1 + 2 + 3 + 4 + 5]

Uczeń:

-       definiuje pojęcia: roztwór, mieszanina jednorodna, mieszanina niejednorodna, rozpuszczalnik, substancja rozpuszczana, roztwór właściwy, zawiesina, roztwór nasycony, roztwór nienasycony, roztwór przesycony, rozpuszczanie, rozpuszczalność, krystalizacja

-       wymienia metody rozdzielania na składniki mieszanin niejednorodnych i jednorodnych

-       sporządza wodne roztwory substancji

-       wymienia czynniki przyspieszające rozpuszczanie substancji w wodzie

-       wymienia przykłady roztworów znanych
z życia codziennego

-       definiuje pojęcia: koloid (zol), żel, koagulacja, peptyzacja, denaturacja

-       wymienia różnice we właściwościach roztworów właściwych, koloidów i zawiesin

-       odczytuje informacje z wykresu rozpuszczalności na temat wybranej substancji

-       definiuje pojęcia stężenie procentowe
 
i stężenie molowe

-       wykonuje proste obliczenia związane
z pojęciami stężenie procentowe i stężenie molowe

Uczeń:

-       wyjaśnia pojęcia: koloid (zol), żel, koagulacja, peptyzacja, denaturacja, koloid liofobowy, koloid liofilowy, efekt Tyndalla

-       wymienia przykłady roztworów o różnym stanie skupienia rozpuszczalnika i substancji rozpuszczanej

-       omawia sposoby rozdzielania roztworów właściwych (substancji stałych w cieczach, cieczy w cieczach) na składniki

-       wymienia zastosowania koloidów

-       wyjaśnia mechanizm rozpuszczania substancji w wodzie

-       wyjaśnia różnice między rozpuszczaniem
a roztwarzaniem

-       wyjaśnia różnicę między rozpuszczalnością
a szybkością rozpuszczania substancji

-       sprawdza doświadczalnie wpływ różnych czynników na szybkość rozpuszczania substancji

-       odczytuje informacje z wykresów rozpuszczalności na temat różnych substancji

-       wyjaśnia mechanizm procesu krystalizacji

-       projektuje doświadczenie chemiczne mające na celu wyhodowanie kryształów wybranej substancji

-       wykonuje obliczenia związane z pojęciami stężenie procentowe i stężenie molowe

Uczeń:

-       projektuje doświadczenie chemiczne Rozpuszczanie różnych substancji w wodzie oraz dokonuje podziału roztworów, ze względu na rozmiary cząstek substancji rozpuszczonej, na roztwory właściwe, zawiesiny i koloidy

-       projektuje doświadczenie chemiczne pozwalające rozdzielić mieszaninę niejednorodną (substancji stałych w cieczach) na składniki

-       projektuje doświadczenie chemiczne Badanie wpływu temperatury na rozpuszczalność gazów w wodzie oraz formułuje wniosek

-       analizuje wykresy rozpuszczalności różnych substancji

-       wyjaśnia, w jaki sposób można otrzymać układy koloidalne (kondensacja, dyspersja)

-       projektuje doświadczenie chemiczne Koagulacja białka oraz określa właściwości roztworu białka jaja

-       sporządza roztwór nasycony i nienasycony wybranej substancji w określonej temperaturze, korzystając z wykresu rozpuszczalności tej substancji

-       wymienia zasady postępowania podczas sporządzania roztworów o określonym stężeniu procentowym lub molowym

-       wykonuje obliczenia związane z pojęciami stężenie procentowe i stężenie molowe,
z uwzględnieniem gęstości roztworu

Uczeń:

-       projektuje doświadczenie chemiczne Badanie rozpuszczalności chlorku sodu w wodzie
i benzynie
oraz określa, od czego zależy rozpuszczalność substancji

-       wymienia przykłady substancji tworzących układy koloidalne przez kondensację lub dyspersję

-       projektuje i przeprowadza doświadczenie chemiczne Obserwacja wiązki światła przechodzącej przez roztwór właściwy i zol oraz formułuje wniosek

-       wymienia sposoby otrzymywania roztworów nasyconych z roztworów nienasyconych
i odwrotnie, korzystając z wykresów rozpuszczalności substancji

-       wykonuje odpowiednie obliczenia chemiczne, a następnie sporządza roztwory
o określonym stężeniu procentowym
i molowym
, zachowując poprawną kolejność wykonywanych czynności

-       oblicza stężenie procentowe lub molowe roztworu otrzymanego przez zmieszanie dwóch roztworów o różnych stężeniach

-       wykonuje obliczenia dotyczące przeliczania stężeń procentowych i molowych roztworów

Uczeń:

-       rozwiązuje zadania o wyższym stopniu trudności

-       wykonuje obliczenia związane z pojęciami stężenie procentowe i stężenie molowe z uwzględnieniem gęstości roztworów oraz ich mieszania, zatężania i rozcieńczania.

-       wykonuje obliczenia związane z rozpuszczaniem hydratów.

 

 

 

7. Kinetyka chemiczna

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Ocena celująca

[1 + 2 + 3 + 4 + 5]

Uczeń:

-       definiuje pojęcia: układ, otoczenie, układ otwarty, układ zamknięty, układ izolowany, energia wewnętrzna układu, efekt cieplny reakcji, reakcja egzotermiczna, reakcja endotermiczna,  proces endoenergetyczny, proces egzoenergetyczny

-       definiuje pojęcia: szybkość reakcji chemicznej, energia aktywacji, kataliza, katalizator

-       wymienia rodzaje katalizy

-       wymienia czynniki wpływające na szybkość reakcji chemicznej

Uczeń:

-       wyjaśnia pojęcia: układ, otoczenie, układ otwarty, układ zamknięty, układ izolowany, energia wewnętrzna układu, efekt cieplny reakcji, reakcja egzotermiczna, reakcja endotermiczna, proces egzoenergetyczny, proces endoenergetyczny, praca, ciepło, energia całkowita układu

-       wyjaśnia pojęcia: teoria zderzeń aktywnych, kompleks aktywny, równanie kinetyczne reakcji chemicznej

-       omawia wpływ różnych czynników na szybkość reakcji chemicznej

Uczeń:

-       przeprowadza reakcje będące przykładami procesów egzoenergetycznych
i endoenergetycznych oraz wyjaśnia istotę zachodzących procesów

-       projektuje doświadczenie chemiczne Rozpuszczanie azotanu(V) amonu w wodzie

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja wodorowęglanu sodu z kwasem etanowym

-       projektuje doświadczenie chemiczne Rozpuszczanie wodorotlenku sodu w wodzie

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja magnezu z kwasem chlorowodorowym

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja cynku z kwasem siarkowym(VI)

-       wyjaśnia pojęcia szybkość reakcji chemicznej i energia aktywacji

-       zapisuje równania kinetyczne reakcji chemicznych

-       udowadnia wpływ temperatury, stężenia substratu, rozdrobnienia substancji
i katalizatora na szybkość
wybranych reakcji chemicznych, przeprowadzając odpowiednie doświadczenia chemiczne

-       projektuje doświadczenie chemiczne Wpływ stężenia substratu na szybkość reakcji chemicznej i formułuje wniosek

-       projektuje doświadczenie chemiczne Wpływ temperatury na szybkość reakcji chemicznej, zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej i formułuje wniosek

-       projektuje doświadczenie chemiczne Rozdrobnienie substratów a szybkość reakcji chemicznej i formułuje wniosek

-       projektuje doświadczenie chemiczne Katalityczna synteza jodku magnezu
 
i formułuje wniosek

-       projektuje doświadczenie chemiczne Katalityczny rozkład nadtlenku wodoru, zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej i formułuje wniosek

-       podaje treść reguły van’t Hoffa

-       wykonuje proste obliczenia chemiczne
z zastosowaniem reguły van't Hoffa

-       określa zmianę energii reakcji chemicznej przez kompleks aktywny

-       porównuje rodzaje katalizy i podaje ich zastosowania

-       wyjaśnia, co to są inhibitory oraz podaje
ich przykłady

-       wyjaśnia różnicę między katalizatorem
a inhibitorem

-       rysuje wykres zmian stężenia substratów
i produktów oraz szybkości reakcji chemicznej w funkcji czasu

Uczeń:

-       udowadnia, że reakcje egzoenergetyczne należą do procesów samorzutnych, a reakcje endoenergetyczne do procesów wymuszonych

-       wyjaśnia pojęcie entalpia układu

-       kwalifikuje podane przykłady reakcji chemicznych do reakcji egzoenergetycznych (ΔH < 0) lub endoenergetycznych (ΔH > 0)
na podstawie różnicy entalpii substratów
i produktów

-       wykonuje obliczenia chemiczne
z zastosowaniem pojęć: szybkość reakcji chemicznej, równanie kinetyczne, reguła van't Hoffa

-       udowadnia zależność między rodzajem reakcji chemicznej a zasobem energii wewnętrznej substratów i produktów

-       wyjaśnia różnice między katalizą homogeniczną, katalizą heterogeniczną
i autokatalizą oraz podaje zastosowania tych procesów

Uczeń:

-       rozwiązuje zadania o wyższym stopniu trudności

-     wyjaśnia pojęcie równanie termochemiczne,

-       określa warunki standardowe,

-       definiuje pojęcia standardowa entalpia tworzenia i standardowa entalpia spalania,

-       podaje treść reguły Lavoisiera-Laplace'a i prawa Hessa,

-       stosuje prawo Hessa w obliczeniach termochemicznych,

-       dokonuje obliczeń termochemicznych z wykorzystaniem równania termochemicznego,

-       zapisuje ogólne równania kinetyczne reakcji chemicznych i na ich podstawie określa rząd tych reakcji chemicznych,

-       definiuje pojęcie okres półtrwania,

-       wyjaśnia pojęcie temperaturowy współczynnik szybkości reakcji chemicznej,

-       omawia proces biokatalizy i wyjaśnia pojęcie biokatalizatory,

-       wyjaśnia pojęcie aktywatory.

 

 

 

 

 

 

8. Reakcje w wodnych roztworach elektrolitów

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Ocena celująca

[1 + 2 + 3 + 4 + 5]

Uczeń:

-       wyjaśnia pojęcia elektrolity i nieelektrolity

-       omawia założenia teorii dysocjacji elektrolitycznej (jonowej) Arrheniusa
w odniesieniu do kwasów, zasad i soli

-       definiuje pojęcia: reakcja odwracalna, reakcja nieodwracalna, stan równowagi chemicznej, stała dysocjacji elektrolitycznej, hydroliza soli

-       podaje treść prawa działania mas

-       podaje treść reguły przekory Le Chateliera-
-Brauna

-       zapisuje proste równania dysocjacji jonowej elektrolitów i podaje nazwy powstających jonów

-       definiuje pojęcie stopnień dysocjacji elektrolitycznej

-       wymienia przykłady elektrolitów mocnych
i słabych

-       wyjaśnia, na czym polega reakcja zobojętniania i zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej w postaci cząsteczkowej

-       wskazuje w tabeli rozpuszczalności soli
i  wodorotlenków w wodzie związki chemiczne trudno rozpuszczalne

-       zapisuje proste równania reakcji strącania osadów w postaci cząsteczkowej

-       wyjaśnia pojęcie odczyn roztworu

-       wymienia podstawowe wskaźniki kwasowo-zasadowe (pH) i omawia ich zastosowania

-       wyjaśnia, co to jest skala pH i w jaki sposób można z niej korzystać

 

Uczeń:

-       wyjaśnia kryterium podziału substancji na elektrolity i nieelektrolity

-       wyjaśnia rolę cząsteczek wody jako dipoli
w procesie dysocjacji elektrolitycznej

-       podaje założenia teorii Brønsteda-
-Lowry’ego
w odniesieniu do kwasów i zasad

-       podaje założenia teorii Lewisa w odniesieniu do kwasów i zasad

-       zapisuje równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów, zasad i soli, bez uwzględniania dysocjacji wielostopniowej

-       wyjaśnia kryterium podziału elektrolitów na mocne i słabe

-       porównuje moc elektrolitów na podstawie wartości ich stałych dysocjacji

-       wymienia przykłady reakcji odwracalnych
i nieodwracalnych

-       zapisuje wzór matematyczny przedstawiający treść prawa działania mas

-       wyjaśnia regułę przekory

-       wymienia czynniki wpływające na stan równowagi chemicznej

-       zapisuje wzory matematyczne na obliczanie stopnia dysocjacji elektrolitycznej i stałej dysocjacji elektrolitycznej

-       wymienia czynniki wpływające na wartość stałej dysocjacji elektrolitycznej i stopnia dysocjacji elektrolitycznej

-       zapisuje równania reakcji zobojętniania
w postaci cząsteczkowej i jonowej

-       analizuje tabelę rozpuszczalności soli
i wodorotlenków w wodzie pod kątem możliwości przeprowadzenia reakcji strącania osadów

-       zapisuje równania reakcji strącania osadów w postaci cząsteczkowej i jonowej

-       wyznacza pH roztworów z użyciem wskaźników kwasowo-zasadowych oraz określa ich odczyn

 

Uczeń:

-       projektuje i przeprowadza doświadczenie chemiczne Badanie zjawiska przewodzenia prądu elektrycznego i zmiany barwy wskaźników kwasowo-zasadowych w wodnych roztworach różnych związków chemicznych oraz dokonuje podziału substancji na elektrolity i nieelektrolity

-       wyjaśnia założenia teorii Brønsteda
Lowry’ego
w odniesieniu do kwasów i zasad
oraz wymienia przykłady kwasów i zasad według znanych teorii

-       stosuje prawo działania mas na konkretnym przykładzie reakcji odwracalnej, np. dysocjacji słabych elektrolitów

-       zapisuje równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów, zasad i soli, uwzględniając dysocjację stopniową niektórych kwasów i zasad

-       wykonuje obliczenia chemiczne z zastosowaniem pojęcia stopień dysocjacji

-       stosuje regułę przekory w konkretnych reakcjach chemicznych

-       porównuje przewodnictwo elektryczne roztworów różnych kwasów o takich samych stężeniach i interpretuje wyniki doświadczeń chemicznych

-       projektuje i przeprowadza doświadczenie chemiczne mające na celu zbadanie przewodnictwa roztworów kwasu octowego
o różnych stężeniach oraz interpretuje wyniki doświadczenia chemicznego

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcje zobojętniania zasad kwasami

-       zapisuje równania reakcji zobojętniania
w postaci cząsteczkowej, jonowej
i skróconego zapisu jonowego

-       bada odczyn wodnych roztworów soli
i interpretuje wyniki doświadczeń chemicznych

-       przewiduje na podstawie wzorów soli, które
z  nich ulegają reakcji hydrolizy oraz określa rodzaj reakcji hydrolizy

-       zapisuje równania reakcji hydrolizy soli
w postaci cząsteczkowej i jonowej

Uczeń:

-       omawia na dowolnych przykładach kwasów
i zasad różnice w interpretacji dysocjacji elektrolitycznej według teorii Arrheniusa, Brønsteda-Lowry’ego i Lewisa

-       stosuje prawo działania mas w różnych reakcjach odwracalnych

-       przewiduje warunki przebiegu konkretnych reakcji chemicznych w celu zwiększenia ich wydajności

-       wyjaśnia mechanizm procesu dysocjacji jonowej, z uwzględnieniem roli wody w tym procesie

-       zapisuje równania reakcji dysocjacji jonowej kwasów, zasad i soli, z uwzględnieniem dysocjacji wielostopniowej

-       wyjaśnia przyczynę kwasowego odczynu roztworów kwasów oraz zasadowego odczynu roztworów wodorotlenków; zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       zapisuje równania dysocjacji jonowej, używając wzorów ogólnych kwasów, zasad i soli

-       analizuje zależność stopnia dysocjacji od rodzaju elektrolitu i stężenia roztworu

-       wykonuje obliczenia chemiczne korzystając
z definicji stopnia dysocjacji

-       omawia istotę reakcji zobojętniania i strącania osadów oraz podaje zastosowania tych reakcji chemicznych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Otrzymywanie osadów trudno rozpuszczalnych wodorotlenków

-       projektuje doświadczenie chemiczne Strącanie osadu trudno rozpuszczalnej soli

-       zapisuje równania reakcji strącania osadów w postaci cząsteczkowej, jonowej
i skróconego zapisu jonowego

-       wyjaśnia zależność między pH a iloczynem jonowym wody

-       posługuje się pojęciem pH w odniesieniu
do odczynu roztworu i stężenia jonów H+
i OH

-       wyjaśnia, na czym polega reakcja hydrolizy soli

-       przewiduje odczyn wodnych roztworów soli, zapisuje równania reakcji hydrolizy
w postaci cząsteczkowej i jonowej oraz określa rodzaj reakcji hydrolizy

-       projektuje doświadczenie chemiczne Badanie odczynu wodnych roztworów soli; zapisuje równania reakcji hydrolizy w postaci cząsteczkowej i jonowej oraz określa rodzaj reakcji hydrolizy

-       przewiduje odczyn roztworu po reakcji chemicznej substancji zmieszanych
w ilościach stechiometrycznych
i niestechiometrycznych

Uczeń:

-       rozwiązuje zadania o wyższym stopniu trudności,

-   podaje treść prawa rozcieńczeń Ostwalda i przedstawia jego zapis w sposób  matematyczny,

-   oblicza stałą i stopień dysocjacji elektrolitycznej elektrolitu o znanym stężeniu z wykorzystaniem prawa rozcieńczeń Ostwalda,

-   stosuje prawo rozcieńczeń Ostwalda do rozwiązywania zadań o znacznym stopniu trudności,

-   wyjaśnia pojęcie iloczyn rozpuszczalności substancji,

-   podaje zależność między wartością iloczynu rozpuszczalności a rozpuszczalnością soli w danej temperaturze,

-   wyjaśnia, na czym polega efekt wspólnego jonu,

-   przewiduje, która z trudno rozpuszczalnych soli o znanych iloczynach rozpuszczalności w danej temperaturze strąci się łatwiej, a która trudniej.

 

 

 

 

 

9. Charakterystyka pierwiastków i związków chemicznych

 

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Ocena celująca

[1 + 2 + 3 + 4 + 5]

Uczeń:

-       wymienia najważniejsze właściwości atomu sodu na podstawie znajomości jego położenia
w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne sodu

-       zapisuje wzory najważniejszych związków sodu (NaOH, NaCl)

-       wymienia najważniejsze właściwości atomu wapnia na podstawie znajomości jego położenia w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-       wymienia najważniejsze właściwości atomu glinu na podstawie znajomości jego położenia
w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne glinu

-       wyjaśnia, na czym polega pasywacja glinu
i wymienia zastosowania tego procesu

-       wyjaśnia, na czym polega amfoteryczność wodorotlenku glinu

-       wymienia najważniejsze właściwości atomu krzemu na podstawie znajomości jego położenia w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-       wymienia zastosowania krzemu wiedząc,
że jest on półprzewodnikiem

-       zapisuje wzór i nazwę systematyczną związku krzemu, który jest głównym składnikiem piasku

-       wymienia najważniejsze składniki powietrza
i wyjaśnia, czym jest powietrze

-       wymienia najważniejsze właściwości atomu tlenu na podstawie znajomości jego położenia
w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-       zapisuje równania reakcji spalania węgla, siarki i magnezu w tlenie

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne oraz zastosowania tlenu

-       wyjaśnia, na czym polega proces fotosyntezy i jaką rolę odgrywa w przyrodzie

-       wymienia najważniejsze właściwości atomu azotu na podstawie znajomości jego położenia
w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne azotu

-       zapisuje wzory najważniejszych związków azotu (kwasu azotowego(V), azotanów(V))
i wymienia ich zastosowania

-       wymienia najważniejsze właściwości atomu siarki na podstawie znajomości jego położenia
w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne siarki 

-       zapisuje wzory najważniejszych związków siarki (tlenku siarki(IV), tlenku siarki(VI), kwasu siarkowego(VI) i siarczanów(VI))

-       wymienia najważniejsze właściwości atomu chloru na podstawie znajomości jego położenia w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-       zapisuje wzory najważniejszych związków chloru (kwasu chlorowodorowego i chlorków)

-       określa, jak zmienia się moc kwasów beztlenowych fluorowców wraz ze zwiększaniem się masy atomów fluorowców

-       podaje kryterium przynależności pierwiastków chemicznych do bloków s, p, d oraz f

-       wymienia nazwy i symbole chemiczne pierwiastków bloku s

-       wymienia właściwości fizyczne, chemiczne oraz zastosowania wodoru i helu

-       podaje wybrany sposób otrzymywania wodoru i zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       zapisuje wzór tlenku i wodorotlenku dowolnego pierwiastka chemicznego należącego do bloku s

-       wymienia nazwy i symbole chemiczne pierwiastków chemicznych bloku p

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne borowców oraz wzory tlenków borowców i ich charakter chemiczny

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne węglowców oraz wzory tlenków węglowców
i ich charakter chemiczny

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne azotowców oraz przykładowe wzory tlenków, kwasów i soli azotowców

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne tlenowców oraz przykładowe wzory związków tlenowców (tlenków, nadtlenków, siarczków
i wodorków) 

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne fluorowców oraz przykładowe wzory związków fluorowców

-       podaje, jak zmienia się aktywność chemiczna fluorowców wraz ze zwiększaniem się liczby atomowej

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne helowców oraz omawia ich aktywność chemiczną

-       omawia zmienność aktywności chemicznej
i charakteru chemicznego pierwiastków chemicznych bloku p

-       wskazuje w układzie okresowym pierwiastki chemiczne bloku d

-       zapisuje konfigurację elektronową atomów manganu i żelaza

-       zapisuje konfigurację elektronową atomów miedzi i chromu, uwzględniając promocję elektronu

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne związków chemicznych, które tworzy chrom

-       podaje, od czego zależy charakter chemiczny związków chromu

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne związków chemicznych, które tworzy mangan

-       podaje, od czego zależy charakter chemiczny związków manganu

-       omawia aktywność chemiczną żelaza na podstawie znajomości jego położenia w szeregu napięciowym metali

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne związków żelaza oraz wymienia ich właściwości

-       wymienia nazwy systematyczne i wzory sumaryczne związków miedzi oraz omawia ich właściwości

-       wymienia typowe właściwości pierwiastków chemicznych bloku d

-       omawia podobieństwa we właściwościach pierwiastków chemicznych w grupach układu okresowego i zmienność tych właściwości
w okresach

Uczeń:

-       przeprowadza doświadczenie chemiczne Badanie właściwości sodu oraz formułuje wniosek

-       przeprowadza doświadczenie chemiczne Reakcja sodu z wodą oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       omawia właściwości fizyczne i chemiczne sodu na podstawie przeprowadzonych doświadczeń chemicznych oraz znajomości położenia tego pierwiastka chemicznego
w układzie okresowym

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne najważniejszych związków sodu (m.in. NaNO3) oraz omawia ich właściwości 

-       wymienia  właściwości fizyczne i chemiczne wapnia na podstawie znajomości jego położenia w układzie okresowym pierwiastków chemicznych oraz przeprowadzonych doświadczeń chemicznych

-       zapisuje wzory i nazwy chemiczne wybranych związków wapnia (CaCO3, CaSO4 · 2 H2O, CaO, Ca(OH)2) oraz omawia ich właściwości 

-       omawia właściwości fizyczne i chemiczne glinu na podstawie przeprowadzonych doświadczeń chemicznych oraz znajomości położenia tego pierwiastka chemicznego w układzie okresowym

-       wyjaśnia pojęcie pasywacji oraz rolę, jaką odgrywa ten proces w przemyśle materiałów konstrukcyjnych

-       wyjaśnia, na czym polega amfoteryczność wodorotlenku glinu, zapisując odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne krzemu na podstawie znajomości położenia tego pierwiastka chemicznego w układzie okresowym

-       wymienia składniki powietrza i określa, które z nich są stałe, a które zmienne

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne tlenu oraz azotu na podstawie znajomości ich położenia w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-       wyjaśnia zjawisko alotropii na przykładzie tlenu i omawia różnice we właściwościach odmian alotropowych tlenu

-       wyjaśnia, na czym polega proces skraplania gazów oraz kto i kiedy po raz pierwszy skroplił tlen oraz azot

-       przeprowadza doświadczenie chemiczne Otrzymywanie tlenu z manganianu(VII) potasu oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       przeprowadza doświadczenie chemiczne Spalanie węgla, siarki i magnezu w tlenie oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       wyjaśnia rolę tlenu w przyrodzie

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne najważniejszych związków azotu i tlenu
(N2O5, HNO3, azotany(V))

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne siarki na podstawie jej położenia w układzie okresowym pierwiastków chemicznych oraz wyników przeprowadzonych doświadczeń chemicznych

-       wymienia odmiany alotropowe siarki

-       charakteryzuje wybrane związki siarki
(SO2, SO3, H2SO4, siarczany(VI), H2S, siarczki)

-       wyjaśnia pojęcie higroskopijność

-       wyjaśnia pojęcie woda chlorowa i omawia, jakie ma właściwości

-       przeprowadza doświadczenie chemiczne Działanie chloru na substancje barwne
 
i formułuje wniosek

-       zapisuje równania reakcji chemicznych chloru z wybranymi metalami

-       wymienia właściwości fizyczne i chemiczne chloru na podstawie jego położenia w układzie okresowym pierwiastków chemicznych oraz wyników przeprowadzonych doświadczeń chemicznych

-       proponuje doświadczenie chemiczne,
w którego wyniku można otrzymać chlorowodór
w reakcji syntezy oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       proponuje doświadczenie chemiczne,
w którego wyniku można otrzymać chlorowodór z soli kamiennej
oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       wyjaśnia kryterium przynależności pierwiastków chemicznych do poszczególnych bloków energetycznych i zapisuje strukturę elektronową wybranych pierwiastków chemicznych bloku s

-       wyjaśnia, dlaczego wodór i hel należą do pierwiastków bloku s

-       przeprowadza doświadczenie chemiczne,
w którego wyniku można otrzymać wodór

-       omawia sposoby otrzymywania wodoru i helu oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       zapisuje wzory ogólne tlenków
i wodorotlenków pierwiastków chemicznych bloku s

-       zapisuje strukturę elektronową powłoki walencyjnej wybranych pierwiastków chemicznych bloku p

-       omawia zmienność charakteru chemicznego tlenków węglowców

-       omawia zmienność charakteru chemicznego tlenków azotowców

-       omawia sposób otrzymywania, właściwości
i zastosowania amoniaku

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne wybranych soli azotowców

-       omawia obiegi azotu i tlenu w przyrodzie

-       omawia zmienność charakteru chemicznego tlenków siarki, selenu i telluru

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne  związków chemicznych tlenowców

-       wyjaśnia zmienność aktywności chemicznej tlenowców wraz ze zwiększaniem się ich liczby atomowej

-       omawia zmienność właściwości fluorowców

-       wyjaśnia zmienność aktywności chemicznej
i właściwości utleniających fluorowców

-       zapisuje wzory i nazwy systematyczne kwasów tlenowych i beztlenowych fluorowców oraz omawia zmienność mocy tych kwasów

-       omawia typowe właściwości pierwiastków chemicznych bloku p

-       zapisuje strukturę elektronową zewnętrznej powłoki wybranych pierwiastków chemicznych bloku d

Uczeń:

-       omawia podobieństwa i różnice we właściwościach metali i niemetali na podstawie znajomości ich położenia w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Działanie roztworów mocnych kwasów na glin oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Pasywacja glinu w kwasie azotowym(V)
oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       porównuje budowę wodorowęglanu sodu
i węglanu sodu

-       zapisuje równanie reakcji chemicznej otrzymywania węglanu sodu z wodorowęglanu sodu

-       wskazuje hydrat wśród podanych związków chemicznych oraz zapisuje równania reakcji prażenia tego hydratu

-       omawia właściwości krzemionki

-       omawia sposób otrzymywania oraz właściwości amoniaku i soli amonowych

-       zapisuje wzory ogólne tlenków, wodorków, azotków i siarczków pierwiastków chemicznych bloku s

-       wyjaśnia zmienność charakteru chemicznego pierwiastków chemicznych bloku s

-       zapisuje wzory ogólne tlenków, kwasów tlenowych, kwasów beztlenowych oraz soli pierwiastków chemicznych bloku p

-       projektuje doświadczenie chemiczne Otrzymywanie siarki plastycznej i formułuje wniosek

-       projektuje doświadczenie chemiczne Badanie właściwości tlenku siarki(IV) i formułuje wniosek

-       projektuje doświadczenie chemiczne Badanie właściwości stężonego roztworu kwasu siarkowego(VI) i formułuje wniosek

-       projektuje doświadczenie chemiczne Otrzymywanie siarkowodoru z siarczku żelaza(II) i kwasu chlorowodorowego oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       omawia właściwości tlenku siarki(IV)
i stężonego roztworu kwasu siarkowego(VI)

-       omawia sposób otrzymywania siarkowodoru

-       projektuje doświadczenie chemiczne Badanie aktywności chemicznej fluorowców oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       porównuje zmienność aktywności chemicznej oraz właściwości utleniających fluorowców wraz ze zwiększaniem się ich liczby atomowej

-       wyjaśnia bierność chemiczną helowców

-       charakteryzuje pierwiastki chemiczne bloku p pod względem zmienności właściwości, elektroujemności, aktywności chemicznej
i charakteru chemicznego

-       wyjaśnia, dlaczego wodór, hel, litowce
i berylowce należą do pierwiastków chemicznych bloku s

-       porównuje zmienność aktywności litowców i berylowców w zależności od położenia danego pierwiastka chemicznego w grupie

-       zapisuje strukturę elektronową pierwiastków chemicznych bloku d, z uwzględnieniem promocji elektronu

-       projektuje doświadczenie chemiczne Otrzymywanie wodorotlenku chromu(III) oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja wodorotlenku chromu(III) z kwasem i zasadą oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Utlenianie jonów chromu(III) nadtlenkiem wodoru w środowisku wodorotlenku sodu oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja dichromianu(VI) potasu z azotanem(III) potasu w środowisku kwasu siarkowego(VI), zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej oraz udowadnia, że jest to reakcja redoks (wskazuje utleniacz, reduktor, proces utleniania i proces redukcji)

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja chromianu(VI) sodu z kwasem siarkowym(VI) oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja manganianu(VII) potasu
z siarczanem(IV) sodu w środowiskach kwasowym, obojętnym i zasadowym,
zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych oraz udowadnia, że są to reakcje redoks (wskazuje utleniacz, reduktor, proces utleniania i proces redukcji)

-       wyjaśnia zależność charakteru chemicznego zwiazków chromu i manganu od stopni utlenienia związków chromu i manganu w tych zwiazkach chemicznych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Otrzymywanie wodorotlenku miedzi(II)
i zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-       projektuje doświadczenie chemiczne Badanie właściwości wodorotlenku miedzi(II) i zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Otrzymywanie wodorotlenku żelaza(II)
i badanie jego właściwości
oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       projektuje doświadczenie chemiczne Otrzymywanie wodorotlenku żelaza(III)
i badanie jego właściwości
oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-       charakteryzuje pierwiastki chemiczne bloku d

-       rozwiązuje chemografy dotyczące pierwiastków chemicznych bloków s, p oraz d

 

Uczeń:

-                 projektuje doświadczenie chemiczne Badanie właściwości amoniaku i zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej

-                 projektuje doświadczenie chemiczne Badanie właściwości kwasu azotowego(V) i zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych

-                 przewiduje podobieństwa i różnice we właściwościach sodu, wapnia, glinu, krzemu, tlenu, azotu, siarki i chloru na podstawie ich położenia w układzie okresowym pierwiastków chemicznych

-                 wyjaśnia różnice między tlenkiem, nadtlenkiem i ponadtlenkiem

-                 przewiduje i zapisuje wzór strukturalny nadtlenku sodu

-                 projektuje doświadczenie chemiczne Działanie kwasu i zasady na wodorotlenek glinu oraz zapisuje odpowiednie równania reakcji chemicznych w sposób cząsteczkowy
i jonowy

-                 projektuje doświadczenie chemiczne Reakcja chloru z sodem oraz zapisuje odpowiednie równanie reakcji chemicznej w postaci cząsteczkowej i jonowej

-                 rozróżnia tlenki obojętne, kwasowe, zasadowe i amfoteryczne wśród tlenków omawianych pierwiastków chemicznych

-                 zapisuje równania reakcji chemicznych, potwierdzające charakter chemiczny danego tlenku

-                 omawia i udowadnia zmienność charakteru chemicznego, aktywności chemicznej oraz elektroujemności pierwiastków chemicznych bloku s

-                 udowadnia zmienność właściwości związków chemicznych pierwiastków chemicznych bloku s

-                 omawia i udowadnia zmienność właściwości, charakteru chemicznego, aktywności chemicznej oraz elektroujemności pierwiastków chemicznych bloku p

-                 udowadnia zmienność właściwości związków chemicznych pierwiastków chemicznych bloku p

-                 projektuje doświdczenie chemiczne umożliwiające zbadanie właściwości związków manganu, chromu, miedzi i żelaa

-                 rozwiązuje chemografy o dużym stopniu trudności dotyczące pierwiastków chemicznych bloków s, p oraz d

-                 omawia typowe właściwości chemiczne wodorków pierwiastków chemicznych 17. grupy, z uwzględnieniem ich zachowania wobec wody i zasad

 

Uczeń:

-       rozwiązuje zadania o wyższym stopniu trudności,

-   wyjaśnia, na czym polegają połączenia klatratowe helowców,

-   omawia kryterium przynależności pierwiastków chemicznych do bloku f,

-   wyjaśnia pojęcia lantanowce i aktynowce,

-   charakteryzuje lantanowce i aktynowce,

-   wymienia zastosowania pierwiastków chemicznych bloku f,

-   przygotowuje projekty zadań teoretycznych i doświadczalnych, wykorzystując wiadomości ze wszystkich obszarów chemii nieorganicznej.